హిందూ సాంప్రదాయంలో సర్పాలకు ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది. పరమేశ్వరుని కంఠాభరణంగా, శ్రీ మహా విష్ణువు శేష తల్పంగా ఉన్న నాగదేవతలను భక్తిశ్రద్ధలతో పూజించే పవిత్ర పండగే నాగ పంచమి. ప్రతి ఏటా శ్రావణ మాసం శుక్ల పక్ష పంచమి నాడు ఈ పండగను జరుపుకుంటారు. అయితే నాగ పంచమి రోజున భక్తులు పుట్టల వద్దకు వెళ్లి పాలు పోసి పూజలు చేయడం వెనుక ఉన్న పురాణ కథలు, ఆధ్యాత్మిక ప్రాశస్త్యం మరియు ప్రాచీన సంస్కృతికి సంబంధించిన ఆసక్తికర వివరాలు ఇవే.
పురాణ కథ: శ్రీ మహా విష్ణువు వరం హిందూ పురాణాల ప్రకారం, శ్రీ మహా విష్ణువుకు నిరంతరం సేవ చేసే నాగదేవుని భక్తికి మెచ్చి వైకుంఠనాథుడు ఏదైనా వరం కోరుకోమన్నాడు. అప్పుడు నాగదేవుడు, “తాము జన్మించిన శ్రావణ శుద్ధ పంచమి రోజున భూలోకంలో మానవులంతా నాగదేవతలను పూజించాలి” అని కోరుకున్నాడు. శ్రీహరి అందుకు తథాస్తు అని వరమిచ్చాడు. ఆ క్షణం నుంచే ప్రతి ఏటా శ్రావణ పంచమి నాడు నాగ పంచమి వేడుకలను జరుపుకోవడం, పుట్టలకు వెళ్లి ప్రత్యేక పూజలు చేయడం ఆచారంగా మారింది. స్కంద పురాణంలో కూడా సాక్షాత్తు పరమేశ్వరుడు నాగ పంచమి పూజా మహిమను వివరించినట్లు శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి.
పుట్టలో పాలు పోసే ఆచారం వెనుక గల మూలాలు:
- మనుషులు-సర్పాల మధ్య భయాన్ని తొలగించే ప్రయత్నం: మానవులకు, పాములకు మధ్య ఉన్న ప్రాచీన సంబంధాన్ని పురాణాలు వర్ణిస్తాయి. సాధారణంగా పాములను చూస్తే మనుషులు భయంతో చంపడానికి ప్రయత్నిస్తారు, అలాగే మనుషులను చూసి పాములు ఆత్మరక్షణ కోసం కాటు వేస్తాయి. ఈ భయాన్ని పోగొట్టి, నాగజాతి పట్ల భక్తి గౌరవాలు పెంపొందించేందుకే మన పెద్దలు పండుగల వేళ పుట్టలో పాలు పోసి నాగదేవతను శాంతింపజేసే సంప్రదాయాన్ని తెచ్చారు.
- సర్ప దోష నివారణ: జాతకంలో ఉండే నాగ దోషం, కాలసర్ప దోషాలు, సంతాన లేమి వంటి సమస్యలతో బాధపడేవారు నాగ పంచమి రోజున పుట్టలో పాలు పోసి, చలిమిడి, వడపప్పు సమర్పించి పూజించడం వల్ల ఆ దోషాలు తొలగిపోయి సుఖసంతోషాలు కలుగుతాయని భక్తుల నమ్మకం.
రైతు నేస్తంగా నాగ జాతి సంరక్షణ: ఆధ్యాత్మిక కోణమే కాకుండా, పర్యావరణపరంగా పాములు వ్యవసాయానికి ఎంతగానో దోహదపడతాయి. పొలాల్లో పంటలను నాశనం చేసే ఎలుకలు, కీటకాలను తింటూ పాములు రైతులకు ప్రత్యక్షంగా సహాయపడతాయి. అందుకే నాగజాతి అంతరించిపోకుండా, వాటి ప్రాధాన్యతను సమాజానికి గుర్తుచేసేందుకు మన ఆచారాల్లో నాగ పూజను ఒక భాగంగా చేర్చారు.
నాగ పంచమి రోజున పవిత్ర మనస్సుతో పుట్టలకు పాలు సమర్పించి, నాగదేవతను ఆరాధించడం వల్ల సకల భయాలు తొలగి, కుటుంబంలో ఆరోగ్యం, ఐశ్వర్యం సిద్ధ పుడుతాయని భక్తుల దృఢ విశ్వాసం.