మోహన్‌దాస్ కరంచంద్ గాంధీని సాధారణంగా మహాత్మా గాంధీ లేదా బాపు అని పిలుస్తారు. భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు. సత్యం, అహింస, సత్యాగ్రహం వంటి సిద్ధాంతాలను ఆయుధాలుగా చేసుకుని బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ప్రజలను ఏకం చేశారు.
గాంధీజీ 1869 అక్టోబర్ 2న గుజరాత్‌లోని పోర్‌బందర్‌లో జన్మించారు. ఆయన ప్రాథమిక విద్య పోర్‌బందర్, రాజ్‌కోట్‌లలో జరిగింది. అనంతరం న్యాయశాస్త్రం అభ్యసించేందుకు ఇంగ్లండ్ వెళ్లారు. 1891లో బారిస్టర్‌గా అర్హత సాధించి భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చారు.
దక్షిణాఫ్రికాలో గాంధీజీ జీవితం
1893లో ఒక న్యాయపరమైన కేసు నిమిత్తం గాంధీజీ దక్షిణాఫ్రికాకు వెళ్లారు. అక్కడ ఆయన జాతి వివక్షను ప్రత్యక్షంగా ఎదుర్కొన్నారు. ఈ అనుభవాలు ఆయన ఆలోచనా విధానంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపాయి. వివక్ష, సామాజిక అన్యాయానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడేందుకు ఆయనను ప్రేరేపించాయి.
దక్షిణాఫ్రికాలోనే గాంధీజీ సత్యాగ్రహం, అహింస వంటి పోరాట పద్ధతులను అభివృద్ధి చేసి ప్రజా ఉద్యమాల్లో ప్రయోగించారు. అనంతరం భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చి స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో కీలక నాయకుడిగా ఎదిగారు.
భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో గాంధీజీ పాత్ర
భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో గాంధీజీ అనేక ప్రజా ఉద్యమాలకు నాయకత్వం వహించారు. వాటిలో సత్యాగ్రహ ఉద్యమాలు, అసహకార ఉద్యమం, ఉప్పు సత్యాగ్రహం, దండి మార్చ్, క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం ముఖ్యమైనవి.
ప్రజలను పెద్ద సంఖ్యలో స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో భాగస్వాములను చేయడంలో గాంధీజీ కీలక పాత్ర పోషించారు. బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా పోరాడేటప్పుడు సాధ్యమైనంత వరకు అహింసా మార్గాన్ని అనుసరించాలని ఆయన ప్రజలకు పిలుపునిచ్చారు.
హిందూ-ముస్లిం ఐక్యత కోసం కృషి
గాంధీజీ తన రాజకీయ, సామాజిక జీవితంలో హిందూ-ముస్లిం ఐక్యతకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. మత సామరస్యం, శాంతి, సహజీవనం కోసం అనేక సందర్భాల్లో ప్రజలను చైతన్యపరిచారు.
అయితే, ఖిలాఫత్ ఉద్యమంతో ఆయనకు ఉన్న సంబంధాన్ని చారిత్రక సందర్భంలోనే అర్థం చేసుకోవాలి. 1919–1924 మధ్య సాగిన ఖిలాఫత్-అసహకార రాజకీయాల్లో గాంధీజీ ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు.
మహాత్మా గాంధీ జీవిత కథ:
పోర్‌బందర్ నుంచి భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం వరకు
మహాత్మా గాంధీ జీవితం సరళత, స్వీయ నియంత్రణకు ప్రతీకగా నిలిచింది. సాధారణ దుస్తులు ధరించడం, ఆశ్రమ జీవనం, స్వయంగా పనులు చేసుకోవడం వంటి విషయాలకు ఆయన ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు.
ప్రజలతో సన్నిహితంగా మెలిగిన ఆయనను ప్రేమతో ‘బాపు’ అని పిలిచేవారు. ఆయన జీవనశైలి, ఆలోచనలు భారతదేశంలోనే కాకుండా ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక మందిపై ప్రభావం చూపాయి.
గాంధీజీకి ‘జాతిపిత’ అనే బిరుదు ఎలా వచ్చింది?
గాంధీజీని జాతిపిత గా సంబోధించిన వారిలో సుభాష్ చంద్రబోస్ పేరు ప్రముఖంగా ప్రస్తావించబడుతుంది. 1944లో ఆజాద్ హింద్ రేడియో ప్రసంగంలో బోస్ గాంధీజీని “జాతిపిత”గా సంబోధించినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు పేర్కొంటాయి.
అయితే ‘జాతిపిత’ అనేది భారత రాజ్యాంగం ద్వారా అధికారికంగా ప్రదానం చేసిన బిరుదు కాదు. భారత ప్రభుత్వ అధికారిక సమాధానాల్లో కూడా గాంధీజీకి రాజ్యాంగపరంగా ‘జాతిపిత’ బిరుదు ఇవ్వలేదని పేర్కొనబడింది.
గాంధీ జయంతి
గాంధీజీ జన్మదినమైన అక్టోబర్ 2న ప్రతి సంవత్సరం గాంధీ జయంతిని జరుపుకుంటారు. భారతదేశంలో ఇది జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన రోజుగా గుర్తించబడింది. ఐక్యరాజ్యసమితి కూడా అక్టోబర్ 2ను అంతర్జాతీయ అహింసా దినోత్సవంగా పాటిస్తోంది.
గాంధీజీ జీవితం సత్యం, అహింస, సరళత, సామాజిక న్యాయం వంటి విలువలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో ఆయన పోషించిన పాత్ర భారత చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన అధ్యాయంగా నిలిచింది.